Theo đạo lý của ông cha ta từ xưa, chữ “hiếu”, hay chính là đạo làm con, rất được coi trọng. Theo Nho giáo, hiếu là một khái niệm đạo đức nền tảng, là cái gốc của mọi vấn đề về đạo đức. Trong xã hội phong kiến Việt Nam, người ta luôn lấy “hiếu” làm chuẩn mực trong xã hội, làm tiêu chuẩn rèn luyện và đánh giá nhân cách con người. Chữ hiếu là bài học đầu tiên của “đạo làm người”như chúng ta vẫn thường nói “Tiên học lễ”, và là nền tảng đạo đức của xã hội.
Người Á Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng rất coi trọng chữ hiếu. Nhiều nước còn đưa chữ hiếu lên thành đạo. Nói về lòng biết ơn, người ta thường nhắc con cháu phải biết nhớ về nguồn cội: “Con người có tổ có tông, như cây có cội, như sông có nguồn.” Vì thế, việc tôn kính ông bà, tổ tiên là bổn phận phải làm đối với thế hệ hậu sinh.
Giáo Hội cũng dạy chúng ta phải chu toàn đạo hiếu: nghĩa là phải tôn kính, biết ơn và vâng lời đấng sinh thành, dưỡng dục trong những điều chính đáng; phải chăm lo, quan tâm cho cha mẹ được đầy đủ phần xác cũng như phần hồn; khi cha mẹ qua đời thì phải chu toàn bổn phận lo hậu sự, làm các việc lành phúc đức, cầu nguyện và dâng lễ cho các ngài đặc biệt trong những khi giỗ chạp, cũng như trong tháng cầu nguyện cho các Đẳng linh hồn trong luyện ngục.
Khi chúng ta cầu nguyện cho các Đẳng linh hồn, và những người thân yêu của chúng ta đã qua đời, chúng ta được mời gọi:
Trước hết, hãy nhớ đến các ngài để tri ân.
Thảo kính cha mẹ là tình cảm tự nhiên của con người. Bổn phận, trách nhiệm và lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ là thước đo phẩm chất đạo đức của mỗi con người. Điều răn thứ bốn Chúa dạy chúng ta, đó chính là “Thảo kính cha mẹ”. Mỗi chúng ta nhận được rất nhiều ơn từ đấng sinh thành: họ giúp chúng ta lớn lên, phát triển và trưởng thành; chính họ đã làm nên cuộc đời và nhân cách của mỗi người chúng ta. Giá trị của một người con không được nhìn nhận ở sự giàu sang, quyền quý, mà thể hiện qua chữ hiếu. Đối với công đức của đấng sinh thành, bổn phận làm con phải ghi lòng tạc dạ. Hiếu nghĩa với cha mẹ không chỉ là cách trả ơn bậc sinh thành, mà còn góp phần hình thành nơi con cái những phẩm chất đạo đức và trí tuệ của bậc thánh nhân. Vì vậy, mỗi người cần phải có lòng biết ơn, tri ân đến đấng đã sinh thành và dưỡng dục mình. Giáo lý Công giáo dạy rằng, lòng hiếu kính của người Kitô hữu không chỉ được bày tỏ khi các ngài còn sống, mà còn phải tiếp tục thể hiện lúc các ngài đã qua đời. Vì thế, việc tưởng nhớ để tri ân đối với các bậc tổ tiên phải được thấm nhuần và là điều mỗi người cần phải làm và có trong suốt cuộc đời.
Thứ đến, chúng ta nhớ đến các ngài để cầu nguyện.
Hẳn mỗi người chúng ta còn nhớ: khi nằm trên giường hấp hối, Thánh Monica đã nhắn nhủ người con của mình là Augustinô rằng: “Mẹ chỉ xin con một điều, là hãy nhớ đến mẹ khi con tới bàn tiệc thánh.” Có lẽ nhiều người trong chúng ta cũng đã từng nghe những lời van xin tương tự phát ra từ môi miệng của những người thân trước khi họ từ giã cõi đời. Họ chỉ xin mỗi chúng ta một điều duy nhất: hãy nhớ cầu nguyện cho các ngài: Cầu nguyện cho các ngài, vì có thể các ngài đã chết trong ơn nghĩa với Chúa, nhưng còn đang trong thời gian thanh luyện; Cầu nguyện cho các ngài, vì họ không có khả năng tự cứu mình, cũng không có khả năng giải thoát mình; Cầu nguyện cho các ngài để bày tỏ sự hiệp thông sâu sắc giữa người sống vời người đã qua đời. Các ngài đang rất cần sự trợ giúp của mỗi người chúng ta qua lời cầu nguyện. Cầu nguyện cho phần rỗi các linh hồn không chỉ là cách thể hiện mối tương quan tình thân, mà còn là bổn phận của người sống đối với người đã khuất.
Tuy nhiên, người xưa có câu: “Xa mặt cách lòng.” Nhiều người trong chúng ta lãng quên những lời van xin thống thiết ấy. Chúng ta lãng quên các ngài, vì các ngài không còn hiện diện thể lý. Chúng ta không còn nghĩ đến các ngài trong tâm thức của mình, bởi mải chạy theo cám dỗ của thế gian, hoặc không tin vào sự sống đời sau. Một tác giả kia từng nói: “Lãng quên người đã chết là bắt họ chết thêm một lần nữa.”Vì vậy, chúng ta hãy tỏ lòng biết ơn những người thân yêu đang an nghỉ. Đừng sống vô tâm mà lãng quên các ngài. Hãy nhớ đến các ngài, bằng cách siêng năng cầu nguyện trong mọi khoảnh khắc, xin lễ và tham dự Thánh Lễ, để xin Chúa cho các ngài mau được hưởng nhan thánh Chúa.
Cuối cùng, chúng ta nhớ đến các ngài để nghĩ về sự chết và cùng đích của cuộc đời.
Cuộc đời con người được khởi đầu nơi chiếc nôi và kết thúc nơi nấm mồ. Con người đến rồi đi, sinh ra rồi chết, đó là quy luật tất yếu. Không ai sống mãi ở trần gian này. Mọi người đều phải chết. Những người quá cố đã từng sống ở trần gian, nhưng chỉ trong một khoảng thời gian ngắn. Hôm qua, các ngài đã chết; hôm nay, người khác chết; và có thể ngày mai, ngày kia, hay một ngày nào đó, chúng ta cũng sẽ chết.
Vì thế, cha ông ta thường nhắc: “Có sinh thì có tử.” Đó là quy luật mà ai cũng phải bước qua. Trần gian chỉ là quán trọ, là chuyến đò chở ta qua sông. Tuy nhiên, niềm tin Kitô giáo dạy chúng ta biết rằng: chết không phải là hết. Chết không phải là sự kết thúc, mà là trở về với Chúa; trở về nơi con người đã phát xuất ra, là bắt đầu một cuộc sống mới.
Do đó, khi nhìn về những người thân yêu đã đi trước, chúng ta được nhắc nhớ chính mình rằng: “Kẻ trước, người sau”, “nay người, mai ta”. Rồi đến lúc, mỗi người cũng sẽ hoàn tất cuộc lữ hành trần thế này để bước vào đời sống mới. Vì thế, hãy sống sao cho có ý nghĩa, sống sao cho xứng danh là người, là con cái Chúa, và xin cho mỗi người chúng ta “biết đếm những ngày mình sống, ngõ hầu tâm trí được khôn ngoan” (Tv 90,12), để khi Chúa gọi về, chúng ta luôn sẵn sàng.
Kitô giáo là tôn giáo coi trọng chữ hiếu và đặt bổn phận hiếu kính lên hàng đầu trong các bổn phận của con người đối với nhau. Đây không chỉ là một hành động luân lý, mà còn là một điều răn được Thiên Chúa truyền dạy, một điều răn chỉ đứng sau ba giới răn dành riêng cho Thiên Chúa. Vì thế, đã là con người, ai cũng có tổ có tiên, có những người thân đã an giấc ngàn thu, đang ở trong chốn luyện hình, mong mỏi ngày đêm sớm được hưởng Thánh Nhan Chúa trên Nước Trời. Lời cầu nguyện và việc dâng Thánh Lễ chính là món quà quý giá nhất và cũng là cách chúng ta để thể hiện sự hiếu thảo cho các ngài. Amen
Lm. Gioakim Nguyễn Xuân Văn
